હવે જાગૃતિનો સમય પાકી ગયો છે
spacer
spacer

લે. ચિ. ગો.૧૦૮ શ્રી ગોકુલેશજી બાવાશ્રી (જુનાગઢ)

એકવાર એક ભગવદીયને પૂછ્યું કે “ભાઇ, તમે આટઆટલાં સ્તોત્રોના નિયમિત પાઠ કરો છો, એથી તમને કંઇ ફાયદો ખરો ? ખોટો સમય વેડફવો ને !” તેઓ જરા ચાકી ગયા અને પ્રત્યુત્તર આપ્યો “જે જે ! આપે આમ કેમ કહ્યું ? શ્રીમદાચાર્યજીએ રચેલાં આ અમૂ્લ્ય સ્તોત્ર (?) પાઠ કરવા એ તો ઉત્તમોત્તમ છે. પ્રભુની દિવ્ય વાણી છે. એ થકી તો અમારા દોષ દુર થાય. સેવામાં ચિત્ત ચોંટે.” વગેરે વગેરે એંમની ફિલસૂફી મને સંભળાવી. મેં ફરી પુછ્યું : “શું તમે જાણો છો તમે શું પઠન કરો છો ?” તો બોલ્યા : “એ બધી અમને ખબર ન પડે. અમને તો આજ્ઞા થઇ છે કે પાઠ કરવા એટલે કરવા. પ્રભુની વાણી છે.”
 
બસ, આ જ આપણી દશા છે. આજે મોટાભાગે પુષ્ટિમાર્ગીય વૈશ્નવો એવા છે જેઓ પ્રચલિતતાનું વહન કરવામાં જ રોકાયેલા છે. માત્ર પ્રણાલિકા જાળવી પોતાની જાતને ધન્ય માને છે. આ એક કઠોર વાસ્તવિકતા છે. હવે, અહિં એક બીજી બાબત પણ સામે આવે છે કે પ્રચલિતતા અને પ્રણાલિકાનું વહન કરતાં વૈશ્નવો એટલી હદે માનસિક રીતે સંકોચાઇ જાય છે કે એમને પ્રણાલિકા તથા નીતિનિયમોને પાળવામાં અને તે પ્રમાણે સેવા કરવા માત્રમાં એક પ્રકારનો જે આંશિક આનંદ મળે છે એ છોડી નથી શકતા કે નથી એનો વિરોધ સહી શકતા, અને એમાં જ સંપૂર્ણપણે જકડાઇ જાય છે. જ્યારે કોઇ સિધ્ધાંતોની વાતો કરે અને કડવી છતાં શુદ્ધ પુષ્ટિમાર્ગીય તાત્વિક દર્શનિકતા સાબિત કરવા પ્રયત્ન કરે ત્યાં કેટલાક તો કિંકર્તવ્યવિમૂઢ થઇ જાય છે જ્યારે કેટલાક અહંપોષીઓ તેનો સ્પષ્ટ વિરોધ કરે છે. કેટલી કરૂણતા છે આ ! આજે પુષ્ટિમાર્ગીય વૈશ્નવીજીવનમાં આ માર્ગ એક લૌકિકજીવનનાં અંગ રૂપી બની રહ્યો છે. જેની સૌથી પ્રતિકૂળ અસર તેમનાં બાળકો પર પડે છે. હા, એ જરૂર કહેવું પડે કે એ બાળકો વૈશ્નવીય નીતિ-નિયમો ખુબીપૂર્વક અદા કરે છે. પણ સાથે સાથે સૈદ્ધાંતિક અંધ પણ બને છે. આ જ કારણ છે કે પેઢી દર પેઢી માર્ગના સિધ્ધાંતોની ઓજસતાને અકથ્ય આંચકા લાગ્યા છે. અને એ ઝંખવાયા-વહેંચાયા કે વિકૃત કરાય છે. જેથી જ આજે દિવ્યતા, ઉચ્ચ આધ્યત્મિકતા કે વિવેકપૂર્ણ નિર્મળ ભાવસહજતા ખોરવાઇ ગઇ છે. પુષ્ટિમાર્ગીય પરમાનંદનીય ઓજસતાનો અનુભવ નથી કરી શકાતો. ક્ષણિક ક્ષુબ્ધ આનંદ મળતાં જ આપણે તૃપ્ત થઇ જઇએ છીએ. અજ્ઞાની એવાં આપણે એ નથી જાણતાં કે પુષ્ટિમાર્ગ એટલે આનંદની પરિસિમા છે ! અને વળી, આ જ સંકુચિતતા તથા રીતરસમો નિભાવવામાં પડેલ આપણે શ્રીમહાપ્રભુજીએ વર્ણવેલા પ્રભુ માટેના તીવ્ર આવેગનો હજારમો અંશ પણ પામવામાં નિષ્ફળ રહીએ છીએ. ઉપરાંત કરૂણતા તો એ છે કે એ પામવાની જિજ્ઞાસા જ મોટાભાગે ખોવાઇ ગઇ છે. કારણ છે સંતુષ્ટી ! આજે વૈશ્નવો સંતુષ્ટ થઇ ગયા છે. તો કેટલાંક કહેવાતાં ભગવદ્ ભક્તો આ જ સંતુષ્ટિને સહારે આસક્તિ અને વ્યસનનો ખોટો ઢોંગ કરી સ્વયંને જ છેતરે છે. આ બધું ત્યાગવું પડશે. અંધકારમાં અપ્રાપ્ય બનેલા હૃદયચક્ષુ ખોલવા પડશે. આપણી પ્રભુપ્રેષિત અલૌકિક સંવેદનાઓ ઢંઢોળવી પડશે. જાગૃતિનું પ્રચંડ આંદોલન મનમાં જગાવવું પડશે. સંકુચિતતા છોડી આપણી સુષુપ્ત મનોદ્રષ્ટિને ખોલીને જિજ્ઞાસાની જ્યોત જલાવવી પડશે. તો જ શ્રીમદાચાર્યચરણનાં અથાગ પરિશ્રમ કે જે આપે દૈવીજીવ ઉદ્ધારાર્થે કર્યો છે, તેને સાચો ન્યાય મળી શકશે. આજે આખું ય જગત યુગની સૌથી મોટી આપત્તિગ્રસ્ત અશાંતિમાં શાંતિ માટે વલખાં મારી રહ્યું છે. આવા કપરા કાળમાં આપણે આપણી સ્વયંની આત્મજ્યોત જલાવી પુષ્ટિસાગરની પ્રશાંત લહેરો પામવાની છે. તો જ હૃદયમાં પ્રભુ પ્રાપ્તિ માટે સ્નેહનો આવેગ પ્રાપ્ત થશે. આ સ્નેહનો નિર્મળ પ્રચંડ આવેગ પ્રાપ્ત કરવો ખુબ કપરો છે. કેટલીક જગ્યાએ આવેગને આવેશ સાથે જોડી દેવામાં આવે છે. પણ આવેશ એ આવેગ દ્વારા પ્રાપ્ત થતી અવસ્થા છે. બ્રહ્મસંબંધ દ્વારા પ્રાપ્ત થતી અવસ્થા છે. બ્રહ્મસંબંધ દ્વારા પ્રભુનિકટ જવાની યોગ્યતા તો પ્રાપ્ત થાય જ છે જે ખરેખર તો ભક્તિ સહજપ્રેમનું જ પરિણામ છે. પણ આ ભક્તિમય વિરહઆવેગ તો અજ્ઞાનનાં અંધકારનો નાશ થાય ત્યારે જ પ્રાપ્ત થઇ શકે. જે ક્રમે ક્રમે સ્મરણ, કીર્તન તથા સૈદ્ધાંતિક પુનરાવર્તનનાં મનનથીજ પ્રાપ્ત થાય. જુઓ, સિધ્ધાંત એટલે સિધ્ધ + અંત. અંતે સિધ્ધ પ્રસ્થાપિત થયેલું તથ્ય. પુષ્ટિમાર્ગનાં સંદર્ભમાં કહીએ તો શ્રીમદ્ વલ્લભાચાર્યજીએ બ્રહ્મસુત્રો, વેદો ત્યાં ગીતાજીનાં બ્રહ્મ વાક્યોનાં કઠોર મનોમંથન બાદ અંતે જે સિદ્ધ કર્યું. એ શુધ્ધાદ્ધૈત બ્રહ્મવાદના સરળ સાહજિક રૂપે અસ્તિત્વમાં આવેલાં પુષ્ટિમાર્ગના તથ્યો.
 
જેમાં ભક્તિ કે જે નિઃસ્વાર્થ અને દીનતા પૂર્વકની હોય તેને સર્વોત્કૃષ્ઠ સ્થાન આપી એને ધારણ કરવાની આજ્ઞા કરાઇ. ભક્તિ સહજ પ્રાપ્ય છે. અને ભક્તિ દ્વારા જ પ્રભુમિલનનું અંતર નિરંતર ઘટે છે. અને આખરે સ્વરૂપાનંદનો અવર્ણનીય લ્હાવો પ્રાપ્ત થાય છે. અને આવેશ રૂપી દુર્લભ અવસ્થા પ્રાપ્ત થાય છે. જો સિદ્ધાંતોની સ્પષ્ટ અને શુદ્ધ સમજ હોય તો અનાયાસે જ આ ભાવો જાગૃત થાય છે. અને લઇ જાય છે પરમાનંદનાં વિશાળ સમુદ્ર ભણી ! પણ આજની પરિસ્થિતિમાં આ બધું તો ‘ઝાંઝવાના જળ’ જેવું દુર્લભ છે. આજે તો સ્થિતિ એ છે કે નીતિનિયમો, રસમો પ્રણાલિકાઓ કે જે ગૌણ વસ્તુઓ છે, એને જ મુખ્ય લક્ષ બનાવી વૈશ્નવો એવા તે ગુંચવાયા છે કે એમાંથી જ બહાર નીકળવું મુશ્કેલ થઇ પડ્યું છે. અને વધુમાં કેટલાક સ્વાર્થીઓ આ પરિસ્થિતિનો લાભ લઇ પોતાના અહંને પોષવા કે સ્વને સ્થાપવા આમાં નવા નવા તર્કવિતર્કો કરી આ જાળને વધુ અટપટી બનાવી દે છે આપણી વિવેકદ્રષ્ટિ દિશાહીન થઇ ગઇ છે. સૈધ્ધાંતિક સત્યતા શોધવા તથા એના ઊંડાણમાં જવાનું સામર્થ્ય આપણે ખોઇ રહ્યા છીએ. અને ખરૂં કહીએ તો આજે વૈશ્નવને એ ગમતું નથી. કારણ સ્પષ્ટ છે : અત્યારના ઘોર અશાંત યુગમાં સહેજ પણ આનંદનું ટીપું મળે તો એ જ પરમાનંદ સ્વરૂપે ગ્રહણ થાય છે. મેં પહેલાં જે ભગવદીયનો સંવાદ આપ્યો એનો જ દાખલો લ્યો. ખરી રીતે પાઠ કરવા પાછળ શું હેતું છે એની પરવા કર્યા વિના ફક્ત સંસ્કૃતનાં શ્લોકો એ પણ અશુધ્ધ, જેમ ફાવે એમ બોલીને કલાકો પાઠ કરવાનો કોઇ જ મતલબ નથી. એનું પરિણામ શૂન્ય જ આવે. કોઇ લાભનો તો પ્રશ્ન જ નથી રહેતો. હા, યોગનાં નિયમ મુજબ લૌકિક શાંતિ તથા સ્થિરતા જરૂર પ્રાપ્ત થાય. પણ શું આપણે એ માટે વૈશ્નવ બન્યા છીએ ? બ્રહ્મસંબંધ વખતે લીધેલી પ્રતિજ્ઞા ભુલી ગયા કે શું ? અરે, થોડું વિચારીએ-આપણે શું કરી રહ્યા છીએ ? પાઠ કરવાનું માહાત્મ્ય તો સમજીએ ? એ કેટલી અલૌકિક અને પ્રભુનું સન્મુખત્વ પ્રાપ્ત કરાવતી પ્રક્રિયા છે. જો યોગ્ય રીતે એનો ઉપયોગ કરાય તો ! જુઓ પાઠ કરવાનો મુખ્ય હેતુ સૈદ્ધાંતિક મનનનો છે. જેના દ્વારા ચિત્તની પ્રભુનાં ચરણારવિંદમાં દઢતા વધુ સબળ બને. કોઇપણ અર્થની જાણકારી વિના માત્ર સંસ્કૃત ભાષામાં હોઠ ફફડાવવાથી કંઇ જ પ્રાપ્ત થતું નથી. એમાંય વળી કેટલાંક કહે કે “ભઇ, મહાપ્રભુજીની વાણી છે, એના સ્મરણ માત્રથી ધન્યતા પ્રાપ્ત થાય.” હા, સાચું જરૂર જો ખરેખર વાણી હૃદયારૂઢ થઇ જાય તો ! તો ‘ભૈયા કયાં કહેના !’ ભયો ભયો થઇ જાય. જડતાનાં બંધ દ્વાર ખુલી જાય . અજ્ઞાનનો અંધકાર ઓગળી જાય. પણ...જ્યાં માત્ર ભાષા હૃદયારૂઢ થાય એનું શું કરવું ? ભાષા, અભિવ્યક્તિ અને વાણી ત્રણેય સર્વથા ભિન્ન છે. એ ત્રણેયનો સમન્વય એટલે શ્લોક. મનુષ્યને અત્યંત બુદ્ધિશાળી પ્રાણી કહેવાયો છે. મનુષ્યએ પ્રાણનાં પ્રવાહને નિયંત્રીતક રીતે નાદ ઉત્પન્ન કર્યો. આ નાદમાં વિશિષ્ટવિ ક્ષેપ દ્વારા વિવિધ સ્વર ઉત્પન્ન થયા. જેની વ્યવસ્થિત ગોઠવણી એટલે ભાષા. ભાષા અભિવ્યક્તિનું સાધન છે. અને વાણી એટલે જેનાં દ્વારા મનોભાવ વ્યક્ત થાય એ અભિવ્યક્તિ. હવે કહો, પાઠનું માહાત્મ્ય કેવી રીતે સિદ્ધ થાય ? પુરાતન કાળમાં સંસ્કૃત ભાષા પ્રચલિત હતી એટલે આચાર્યજીએ પોતાનો ઉપદેશ એ ભાષાવિશેષમાં કર્યો. આજે આપણે માત્ર ભાષાને જ મહત્વ આપી પાઠ કર્યા કરીએ તો પછી શ્રીમહાપ્રભુજીની સૈદ્ધાંતિક સમજ આપતી દિવ્ય વાણીનું શું ?
 
ટુંકમાં જો આપણી મનઃસ્થિતિ સ્પષ્ટ અને નિર્મળ હોય ત્યારે જ સિદ્ધાંતમાં ઊંડા ઉત્તરવાની તથા તેના દ્વારા પુષ્ટિરસપાન કરવાની યોગ્યતા મળે. આ યોગ્યતા મેળવવા ચાલો હવે વૈજ્ઞાનિક દ્રષ્ટિ કેળવી આગળ વધીએ.

 

 
copyright @ shrivallabhanugrah.com     Powered By: Kumbh Design Inc.