દિવ્ય પ્રેમપથ
spacer
spacer

મધુકર

કોઉ મરે જુર રોગસું, કોઉ અવસ્થા પાય,
પ્રીત પીર મે તન તજે, તે ધન્ય જગમેં આય.
 
          કોઇ દેહના રોગથી મરે છે, તો કોઇ વળી જીંદગી પૂરી થતાં મરે છે. ત્યારે જીવી જાણ્યું કોને કહેવાય ? આ પ્રશ્નના ઉત્તરમાં પ્રિય પ્રભુ સાથે પ્રેમ જોડીને પ્રિયતમ માટે જીવન જેણે ન્યોછાવર કર્યું તેણેજ જીવી જાણ્યું. ભગવત્ પ્રેમ વિનાનું જીવન પશુ પક્ષી કરતાં પણ વધારે નિંદનીય છે. કારણકે દૈવી મનુષ્ય જીવન મેળવીને દિવ્ય પ્રેમની કદર ન કરી, અને પ્રભુ પ્રેમમાં જીવન ન્યોછાવર ન કર્યું, તો જન્મ વ્યર્થ છે. ભલે કદાચ પ્રભુમાં પ્રેમ કરનાર પ્રભુને આ જન્મે મેળવી ન શકે, છતાં પ્રભુ પ્રેમ માટે જીંદગી હોમી દેનારને બીજા જન્મે પણ પ્રભુનો પ્રેમજ વરે છે, અને બીજા જન્મે તે પ્રેમ પૂર ઝડપથી વધે છે, અને છેવટે પ્રેમદેવ પ્રભુને મેળવીને જ આ પ્રેમી જંપ લે છે. આવા પ્રભુ માટે ફના થઇ જનારાએજ આ દુનિયામાં જીવી જાણ્યું.
 
પ્રભુમાં પ્રેમ થયો તેની નિશાની શું ? તે નીચેના દોહામાં કહે છે-
નવલ લાલસોં લગ્ન કર,
વિરહની વ્યાપ્યો તાય,
બિનુ લાગે નિકશે નહિ.
દ્ગગ અસુવાં મુખ હાય.
 
પ્રાણ વલ્લભમાં પ્રેમ થયો તેની નિશાની એજ કે પ્રિયતમના વિરહથી તે પ્રેમીજન તપ્યો રહે છે. પ્રેમની ચોટ લાગ્યા વિના નેત્રોમાંથી અશ્રુની ધારા અને મુખમાંથી વિરહની દર્દભરી હાય કેમ નિકળે ? પ્રેમ થયાની એજ નિશાની છે કે પ્રિયતમની ક્ષણ ક્ષણની યાદથી અશ્રુની ધારા નીકળતી જ રહે.
 
પ્યારે તેરે વિરહમેં સુક્ત સબ શરીર,
દો નેનાં સુક્ત નાંહિ, ભરિ ભરિ ડારત નીર.
 
પ્રિયતમના વિયોગે પ્રેમીજનના માંસ-લોહી સુકાઇ જાય છે. દેહ હાંડપીંજરવત બની ગયો હોય છે. તેમ છતાં તેના બે નેત્રોમાંથી વિરહના અશ્રુ સુકાતાં નથી. પ્રેમી જનના અશ્રુ એ અશ્રુ નથી પણ પ્રણય જલની ધારા છે. આ ધારા નેત્રોથી હ્યદય સુધીની ગલીને પવિત્ર કરે છે. શું કામ ? પ્રિયતમને નેત્રોના દ્વારથી પધરાવી હ્યદય નિકુંજમાં બિરાજમાન કરવા છે.
 
“પ્યારે ઇન ગલીયનમેં આવ નેનન મગસો ધોય સંવારી, અસન અસન ધર પાવ.”
 
અહીં એંમ કોઇ શંકા કરે કે રડવું એતો નિર્બળતા છે. આમ કહેનારનું હ્યદય સુકા કાષ્ઠ જેવું છે. પ્રેમ વસ્તુ શું છે તેની તેને ખબર જ નથી. જેમ પ્રસુતિની પીડા વાંઝણી સ્ત્રી જાણી શકતી નથી, તેમ પ્રેમના વિયોગ દુઃખની ચોટ લાગ્યા વિના તેની ખબર પડતી નથી. આ પ્રભુ પ્રેમનું દુઃખ લૌકિક જેવું તો છે નહીં. પ્રેમના દુઃખની ચાહના ચાર વેદોના જાણનારા અને ચૌદ લોકના બનાવનારા બ્રહ્માજી જેવા કરે છે. પણ તેને આ દુઃખ મળતું નથી. શ્રીમાન ઉધ્ધવજી પણ મહાજ્ઞાની અને મર્યાદા પુરૂષોત્તમના ભક્ત હતા તેમને પણ આ દિવ્ય પ્રેમનુ દુઃખ શ્રી ગોપીજનોની કૃપાથી મળ્યું છે. પ્રિયતમના વિયોગ સમુદ્રમાં ડુબેલા શ્રીગોપીજનોને જોઇને શ્રી ઉદ્વવજીનું જ્ઞાન અને ગર્વ શ્રીગોપીજનોના વિયોગ અશ્રુના પ્રવાહમાં તણાઇ ગયું. પ્રભુ પ્રેમીઓના અશ્રુઓની કદર ઉધ્ધવજીએ કરી ત્યારે આવા મધુર દર્દભર્યા દુઃખની કણીકાની ચાહના ઉધ્ધવજી જેવા મહાજ્ઞાની ભક્ત કરવા લાગ્યા. અને શ્રી ગોપીજનોની કૃપાથી તે દુઃખની કણીકા મળી. તેથીજ આ પ્રેમના દુઃખની ચાહનાવાળા પ્રિયતમના વિયોગની “હાય” ચાહે છે. તે નીચેના દોહમાં કહે છે-
 
કાહુકો દીયો કછુ, કાહુ લંક લૂટાય ।
મોહી મયા કર દીજીયે, જબ નિકસે તબ હાય.
 
પ્રભુની ભક્તિ કરનારને જેવી જેની ચાહના તેવું ફલ પ્રભુ આપે છે, કોઇને ધનની ચાહના, કોઇને મોક્ષની ચાહના, અને કોઇને લૌકિક-અલૌકિક સંસારમાં માન બડાઇની ચાહના હોય છે જેને જેવી ચાહના તેને તેવું ફલ ભગવાન આપે છે. પરંતુ દિવ્ય પ્રેમના સુખની અને તેના મધુર દુઃખની જેને ચાહના છે, તેવો ચતુર પ્રેમીજન માન-બડાઇકે બીજી કોઇ પણ ઇચ્છા કરતો નથી. પરન્તુ પ્રિયતમના વિયોગ દુઃખની હાય સદા નીકળ્યા કરે તેજ ચાહે છે.
 
          અહિં કોઇ પ્રશ્ન કરે કે પ્રિય પ્રભુથી દિવ્ય આનંદની ચાહના નહિ કરતાં તેના વિયોગ દુઃખની ચાહના પ્રેમીજન શું કામ કરતા હશે ? આના જવાબમાં : દિવ્ય પ્રેમ કેવા પ્રકારનો છે અને તે કેવા પાત્રમાં રહે છે તે આ દુઃખની ચાહના કરનાર પ્રેમીએ જાણી લીધેલ હોય છે. એટલે કે પ્રિયતમના વિયોગ દુઃખ વિના દિવ્ય પ્રેમનું પાત્ર બની શકાતું નથી. તેથી ચતુર પ્રેમી પ્રથમ પ્રિયતમથી સુખની ચાહના નહિ કરતાં દુઃખની ચાહના કરે છે.[“નિરોધ લક્ષણ” ગ્રંથમાં પ્રેમદેવ શ્રીવલ્લભે નિજ્જનો માટે પ્રથમ દુઃખ દાનની પ્રાર્થના કરી છે. તેનો હેતુ એ કે વિયોગ દુઃખથીજ નિરવધિ અગણિત પ્રેમાનંદને ધારણ કરવાની પાત્રતા સિદ્ધ થાય છે. તેથી પ્રથમ વિયોગ દુઃખની પ્રાર્થના કરી છે.]
 
          રજના કાચા ઘડામાં જો જલ ભરવામાં આવે તો ઘડાને ઓગાળીને જલ બહાર નીકળી જાય છે, તેમ દિવ્ય પ્રેમ જો દેહના, ઇન્દ્રિયોના અને અન્તઃકરણના પ્રાકૃત અધ્યાસો નિવૃત્ત થયા વિના પ્રાપ્ત થાય તો કાચા ઘડાની જેમ હ્યદય ઘટમાં સ્થિર નહીં રહેતા દેહ ઇન્દ્રિયાદીના પ્રાકૃત સુખમાં એટલે લૌકિક-અલૌકિક સંસારમાં આ દિવ્ય પ્રેમ વંટાઇ જાય છે. આનું નામ જ દિવ્ય પ્રેમનું પ્રેમીજનના હ્યદય ઘટમાંથી બહાર નીકળી જવું કહેવાય છે. તેથીજ રસિક ભક્ત શ્રીનંદદાસજીએ ‘પંચમંજરીમાં’ કહ્યું છે કે-
 
પ્રેમ એક, એક ચિત્તસો, એકહી સંગ સમાય.
ગાંધી કો સોદા નહી, જન જન હાટ બિકાય.
 
વિશુદ્ધ દિવ્ય પ્રેમ પ્રિયતમના સ્વરૂપ સિવાય અન્ય કોઇના પણ સંબંધને સહન કરી શકતો નથી. દિવ્ય પ્રેમ બે પ્રકારનો છે. એક મિશ્ર, બીજો શુદ્ધ. મિશ્ર પ્રેમ સુવર્ણ જેવો છે, અને વિશુદ્ધ પ્રેમ હીરા જેવો છે. સુવર્ણ કસોટીમાં ઘસાય છે, જ્યારે હીરાને કસોટી પર ચઢાવતાં કસોટીને પણ કાપી નાખે છે. એટલે કે મિશ્ર પ્રેમ સુવર્ણ જેવો હોવાથી બીજામાં વંટાય છે, જ્યારે હીરા જેવો પ્રેમ ઘનીભૂત હોવાથી તેમાં બીજાનો પ્રવેશ થઇ શકતો નથી. અથવા સુવર્ણમાં બીજી ધાતુનું મિશ્રણ થઇ શકે છે, હીરામાં નહી. આ હીરા જેવો ઘનીભૂત વિશુદ્ધ પ્રેમ કેવી રીતે પ્રાપ્ત થાય છે, તે નીચેના દોહામાં કહે છે-
 
જા ઘટ વિરહ અવા અનલ,
પરિપક ભયે સુભાય ।
તાહી ઘટ મધ્ય નંદ હો,
પ્રેમ અમી લહેરાય ।।
 
વિરહની અગ્નિથી ફક્ત પ્રિયતમના સ્વરૂપ સિવાયનો બીજો લૌકિક-અલૌકિક ભાવ પ્રપંચ નિવૃત્ત થઇ જાય છે. પછીજ વિશુદ્ધ પ્રેમ પ્રકટ થાય છે. વિરહની અગ્નિથીજ વિશુદ્ધપ્રેમનું પાત્ર સિદ્ધ થતું હોવાથી તત્સુખી ચતુર પ્રેમીઓ વિરહ દુઃખની ચાહના કરે છે.
 
         ભગવાનની દૈવી ગુણમય માયા જ્ઞાની ચતુરને ઠગી લે છે. દિવ્ય પ્રેમ માર્ગનું જ્ઞાન ધરાવી, સાક્ષાત પ્રિયતમના સ્વરૂપને પ્રાપ્ત કરવા માટે પ્રયત્ન કરવો જોઇએ. આવો પ્રયત્ન જે કરતા નથી, અને ઉપદેશક બની માન-બડાઇની જે ચાહના કરે છે તેને ભગવાનની દૈવી ગુણમય માયા ઠગી લે છે. એટલે દિવ્ય પ્રેમના માર્ગથી વિમુખ કરી દે છે. તેથીજ કૃષ્ણાશ્રયમાં આપશ્રીએ પોતાના જનોને સાવધાન કરેલ છે કે, “લાભ પૂજાર્થ યત્નેષુ કૃષ્ણ એવ ગતિર્મમ” “લાભ” એટલે ભૌતિક સ્વાર્થ, અને “પૂજા” એટલે માન અથવા બડાઇ. આ બન્નેનો ત્યાગ કરો. એમ નિજ્જનોને આપે સાવધાનતા આપી છે. લાભ-પૂજાનો ત્યાગ નહીં થાય તો પ્રિયતમના સાક્ષાત સ્વરૂપને પ્રાપ્ત કરવાનો પ્રયત્ન નહીં થાય ચતુર પ્રેમીજન લાભ-પૂજામાં ફસાતો નથી. આ પ્રેમી દૈવી ગુણમય માયાને શ્રી વલ્લભ કૃપાથી ઓળખે છે કે- સાક્ષાત ધર્મી સ્વરૂપથી કોઇ પણ પ્રકારે-કારણે વિમુખ થવું તે દૈવી ગુણમય અથવા વ્યામોહ કરનારી માયાનું જ કાર્ય છે.
 
         જે પ્રેમીજનમાં પ્રિયતમના વિયોગની અગ્નિ સળગી રહી છે, ત્યાં માયા ઠહેરી શક્તી નથી. આજ કારણે ચતુર પ્રેમીઓ પોતાની કાચી દશામાં પ્રિયતમથી પોતાના સુખની ચાહના કરે છે. માન-બડાઇની ચાહના કરનારને દિવ્ય પ્રેમ માર્ગથી વિમુખ કરીને માયા ઠગતી હોય છે, તેની ખબર હોતી નથી. તેનું કારણ પ્રભુમાં સત્ય-નિષ્કામ-તત્સુખી પ્રેમ આ વ્યક્તિને ઉત્પન્ન થયો નથી તેથી તેવાને માન-બડાઇમાં આનંદ અપાવી માયા પ્રેમમાર્ગમાં ચાલવા દેતી નથી. એટલેજ આગળના દોહામાં કહે છે કે, દિવ્ય પ્રેમનો માર્ગ કંટક ભરેલો છે-
 
રસિકન કે રસ્તા કઠીન હે.
ચલત હરિજન સુર,
સુનત ભેદ ભય પાવહી,
કપટી કાયર ક્રુર.
 
“રસિક” શબ્દનો અર્થ : રસિક શબ્દમાં બે પદ છે. “રસ” અને “ઇક.” સંસ્કૃતમાં, હિન્દીમાં અને વ્રજભાષામાં ‘ઇક’ને શેરડી કહેવાય છે. તો શેરડી જેમ થડથી પીછા સુધી રસથીજ ભરેલી હોય છે. તેમ જેના સર્વાંગમાં તત્સુખી દિવ્ય પ્રેમ રસ ભરેલો છે તેને રસિક કહેવાય છે. આવા રસિકની સ્થિતિ કેવી હોય છે ? “રસિકનકો રસ યહ બાતનમેં, નેન બહે મુખ બેન ન આવે” પ્રિયતમ શ્રી વલ્લભની ક્ષણ ક્ષણની યાદથી જેના નેત્રોમાં અવિરત અશ્રુની ધારા ચાલે છે, અને વાણી જેની બંધ પડી ગઇ છે, તેને અહિં ‘રસિક’ કહેલ છે. અથવા રસિકા કામ વર્જીતા રસિકમાં સ્વસુખ રૂપી કામના હોતી નથી. જ્યાં સુધી દેહ, પ્રાણ, ઇન્દ્રિયો અને અન્તઃકરણના ભૌતિક અધ્યાસો નિવૃત્ત ન થાય, અથવા ભૌતિક અને આધ્યાત્મિક અવિદ્યાની નિવૃત્તિ ન થાય, ત્યાં સુધી ‘કામ’નું રાજ્ય ચાલતું હોય છે. આવા કામ ભાવનાથી વ્યાપ્ત હ્યદયમાં દિવ્ય, તત્સુખી પ્રેમ પ્રકટ થઇ શકતો નથી.
         તામસ પ્રમાણ પ્રકરણની બાલ લીલાથી પ્રભુએ ભૌતિક અધ્યાસો અથવા ભૌતિક અવિદ્યા દુર કરી અને તામસ પ્રમેય પ્રકરણની લીલાથી આધ્યાત્મિક અવિદ્યા પણ દૂર કરી આ બન્ને અવિદ્યા દૂર થતાં શ્રી ગોપીજનોની કેવી અવસ્થા બની તેને સમજવા સુ.10-16-16માં આપશ્રી આજ્ઞા કરે છે કે,
 
ગોપીના પરમાનન્દ આસીદ્ ગોવિંદ દર્શને ।
ક્ષણં યુગ શતમિવ યાસાં, યેન વિના ભવેત્ ।।
 
પ્રેમી ભક્ત પ્રિયતમ પ્રભુના દર્શનથી પરમાનન્દનો અનુભવ કરે છે, અને પ્રિય વિયોગ સમયે તેમની એક ક્ષણ સો યુગો જેવી થઇ પડે છે પ્રિય વિયોગની આવી વિરહાગ્નિથી તેમનામાં રહેલો સ્વસુખ ભાવરૂપી “કામ” સર્વાશે દગ્ધ થઇ જવાથી વેણુગીત પ્રસંગે શુદ્ધ દિવ્ય પ્રેમનો અનુભવ ગોપીજનોને થયો.
 
પ્રભુથી મને સુખ મળે તેવા ભાવને ‘કામ’ (સ્વાર્થ) જ કહેવાય. દિવ્ય-તત્સુખી વિશુધ્ધ પ્રેમ ન કહેવાય.
         અહિં પ્રેમ શબ્દ અસાધારણ-અનિર્વચનીય અર્થને જણાવનારો છે. જેમાં પોતાના સુખની ગંધ પણ ન હોય અને નિરંતર પ્રિયતમના સુખનીજ ભાવના રહી આવતી હોય તેને દિવ્ય પ્રેમ કહેવાય. પ્રિયના વિયોગની એક ક્ષણ સો યુગ જેવી વ્યથાકારી અનુભવી લીધા પછી અગણિત સીમા રહિત અને અનિર્વચનીય દિવ્ય પ્રેમની પાત્રતા શ્રી ગોપીજનોમાં સિદ્ધ થઇ. આવી યોગ્યતા પ્રાપ્ત થાય તેને જ “રસિક” કહેવાય છે. શ્રીહરિરાયજીનું ‘રસિક’ નામાભિધાન વિરહાગ્નિમાં સદાય વ્યાપ્ત રહેવાના કારણેજ સુવિખ્યાત છે.
          વિરહાગ્નિના સેવન વિના કામ-ગંધ-શૂન્ય થઇ શકાતું નથી. કામની-સ્વસુખની ગંધ પણ રહે તો દિવ્ય પ્રેમના પાત્ર બની શકાતું નથી. તેથી દોહામાં કહ્યું કે-“રસિકનકે રસ્તા કઠીન, ચલત હરિજન સૂર.’ ભૌતિક-આધ્યાત્મિક ભાવ-પ્રપંચ અને પોતાના સુખના ભાવ પ્રપંચને પ્રણય વેદીમાં હોમી દઇ પ્રિય વિયોગની દુઃસહ વ્યથાને સહન કરવી એ “સૂર”થી જ બની શકે છે.
         “સુનત ભેદ ભય પાયકે કપટી ક્રુર” રસિકનો માર્ગ આવો ત્યાગનો અને વ્યથા ભરેલો છે તેમ જાણીને “કપટી” એટલે પોતાના સુખને માટે પ્રભુમાં જે પ્રેમ દર્શાવી રહેલ છે તે અને “કાયર” એટલે પોતાના સુખના ભાવોને દગ્ધ કરવામાં જે વિરહ વ્યથાને સહન કરી શકતો નથી તેવો કપટી-કાયર, બનાવટી પ્રેમી, રસિકના માર્ગે ચાલી શકતો નથી.
          અથવા વિશુદ્ધ પ્રેમીઓનો માર્ગ કઠીન છે. આ પ્રેમમાર્ગમાં બધાય સુખોનો ત્યાગ કરવાનો હોય છે. પાછળના દોહામાં કહ્યું કે- દેહ, પ્રાણ, ઇન્દ્રિયો અને અન્તઃકરણથી ભોગવાતા ભૌતિક સુખો, અને પ્રિય પ્રભુથી પોતાના સુખ સ્વાર્થને પ્રેમ વેદીમાં આહુતિ દઇને પ્રભુના વિયોગ દુઃખમાં જે ડુબેલા રહે છે તેવા “સૂર” પ્રેમીઓ જ વિશુદ્ધ – તત્સુખી દિવ્ય પ્રેમના માર્ગે ચાલી શકે છે. આવા ત્યાગરૂપી કટંકના માર્ગે ચાલવાનું સાંભળી પ્રેમદેવ પ્રભુથી સ્વારથ રાખનારા કપટીને આ માર્ગે ચાલવાનો ભય જ લાગે છે. લોકલાજનો ભય, પોતાના આત્માના ઉદ્ધારનો ભય, માન બડાઇ ખોવાઇ જવાનો ભય, આવા ભયો કપટ રાખનારને સતાવતા હોય છે. જ્યાં સ્વારથ છે ત્યાં કપટ પણ રહેલું છે. ઉપરથી પ્રેમ બતાવવો અને ભિતર સ્વારથ રાખવો તેનું નામ કપટ કહેવાય છે. આવા કપટમાં ક્રુરતા પણ રહેલી છે. અને પ્રેમ તો અત્યંત મૃદુલ સ્વભાવી છે. મૃદુલ હ્યદયમાં દિવ્ય પ્રેમ ઠહેરી શકે છે દિવ્ય પ્રેમ ત્યાગથી જ ભરેલો છે. જેમ મનુષ્યની છાયા મનુષ્યની સાથેજ ચાલતી હોય છે. તેમ દિવ્ય પ્રેમ અને ત્યાગ સાથે જ રહે છે. પોતાના સર્વ સુખોને પ્રણય વેદીમાં હોમી દેનારનેજ આ દિવ્ય પ્રેમ પ્રાપ્ત થાય છે.
         જેણે પ્રિય પ્રભુ માટે સર્વ સુખોનો છોડ્યાં અને પ્રિયના સુખમાંજ પોતાનું સુખ માનનારા પ્રેમીજનને ભય જેવું કંઇ જ હોતું નથી. સર્વથી વધારે ભય મૃત્યુનો છે. આ મૃત્યુ પ્રિય વિયોગની અગ્નિમાં ખાખ થઇ જાય છે. એટલે વિરહી જનથી ઉલટ મૃત્યુને ભય લાગે છે ! ખરેખ દિવ્ય પ્રભુ પ્રેમ માટે કુરબાન થઇ જનારાજ સાચા વીર છે. દુનીયામાં કંઇ જીવી જાણ્યુ છે. આવી પ્રેમીઓએ જ જીવી જાણ્યું છે. આવી પ્રેમીજનની દશાનું નીચેના દોહામાં વર્ણન છે:
 
હાય હીયે લાગી રહે, તાકે તન નહી માંસ ।
કલ ન પરે પલ પ્રાનમે લગી પ્રેમકી ફાસં ।।
 
પ્રભુ પ્રેમની ફાંસીમાં જે ફસાયો તેને એક ક્ષણ પણ પ્રિયતમના વિયોગે ચેન પડતું નથી. પ્રિય વિયોગના મધુર દર્દની હાય ક્ષણે ક્ષણે નીકળતી રહે છે. તેનો ભૌતિક દેહ વિરહાગ્નિથી સુકાય ગયો હોય છે. આવું કષ્ટ ભોગવવા છતાં પ્રેમની ફાંસીમાંથી નીકળવાનું આ પ્રેમીજનનું મન કબુલ કરતું નથી. અહો કેવી હશે આ પ્રેમની મધુર દર્દભરી ફાંસી ! આવી પ્રેમની ફાંસીમાં જે ફસાયા તેવાનીજ પ્રેમી જગતમાં સરાહના થાય છે. આવાનું દર્દીલું જીવન મુગ્ધ પ્રેમીઓને માર્ગદર્શક બની જાય છે.
 
નાતો બાંધે નેહકો કરે પ્રીત પહેચાન ।
એસી શરણાગતિ લહે, અતિશય કરૂણાદાન ।।
 
પ્યારા પ્રાણવલ્લભથી પ્રેમનોજ નાતો બાંધે, શ્રીવલ્લભ મહાન દિવ્ય પ્રેમનું જ સ્વરૂપ છે, પ્રેમજ આપને ભાવે છે, પ્રેમજ આપનો આહાર છે, અને પ્રેમથીજ આપ પ્રાપ્ત થાય છે. આવી રીતે પ્રેમને પહેચાને. આપણને બ્રહ્મસંબંધ થયું એથી શ્રીવલ્લભવર સાથે પ્રેમ લગ્નના સંબંધે આપણે જોડાયા. આથી શ્રી વલ્લભ આપણા પ્રિયતમ અને આપણે તેમની પ્રિયતમા. આપણો અરસ પરસનો નાતો શ્રી વલ્લભવર સાથે પ્રેમનોજ થયો. અથવા એમ સમજો કે આપણા પ્રેમનું પાત્ર શ્રીવલ્લભ. અને શ્રીવલ્લભના પ્રેમનું પાત્ર આપણે. આમ શ્રી વલ્લભવર સાથે જોડાયેલા પ્રેમના નાતાને ઓળખવો જોઇએ. મર્યાદા માર્ગમાં જ્ઞાન મુખ્ય છે. જ્યારે પુષ્ટિમાર્ગમાં પ્રેમની મુખ્યતા છે. શ્રીહરિરાય પ્રભુ એક પદમાં પુષ્ટિમાર્ગનો પરિચય કરાવે છે-
          “રતિ પથ પ્રકટ કરનકું પ્રકટે, કરૂણાનિધિ શ્રીવલ્લભ ભૂતલ.” આપ રતિ પથ-પ્રેમ પથ પ્રકટ કરવા માટે ભૂતલમાં પધાર્યા છે, ન કે જ્ઞાન માર્ગ. આપણે જે માર્ગે ચાલવું હોય તેનું જ્ઞાન તો હોવું જ જોઇએ. તેથી પ્રેમ માર્ગના પથિકોએ પ્રેમની પહેચાન કરવી જોઇએ. શ્રીવલ્લભવર દિવ્ય તત્સુખી પ્રેમના મહાસિન્ધુ છે. આપની સાથે તત્સુખી પ્રેમનો નાતો જોડી પ્રેમીજન પ્રેમના મહાસિન્ધુમાં ડુબેલો રહે છે. આવા પ્રકારના તત્સુખી પ્રેમ ભાવથી શ્રીવલ્લભને શરણે રહેવાથી આપ અતિ કરૂણા કરી પ્રેમના મહાસિન્ધુ સમાન પોતાના જ સ્વરૂપનું આપણને દાન કરે છે.
તત્સુખી પ્રેમનીજ પ્યારા વલ્લભ સાથે નાતો જોડી આપના વિયોગની વ્યથાને સહન કરવી તે આગળ કહે છે-
 
પ્રીત પીર પલ સહે, આશા ઔષધિ ખાય,
પડ્યો રહે વા પ્રેમમેં, મીત મિલનકી હાય.
 
પ્રિયતમના વિયોગની પીડાને ક્ષણે ક્ષણે સહન કરે. પ્રેમીઓમાં આશાની અમર વેલ વવાઇ ગઇ હોય છે, તેથી પ્રિય વિયોગની દારૂણ દુઃખદાઇ દશામાં પણ આ પ્રેમી નિરાશ થતો નથી. તેનું કારણ આશાની અમર વેલમાંથી આશા તેને મળતી જ રહે છે. તે આશાના બલથી પ્રીતમના પ્રેમમાં અને પ્રીતમને મળવાની વ્યથામાંજ આ પ્રેમીજન ડૂબેલો રહે છે.
         શ્રીગોપીજનો ઉધ્ધવજીને કહે છે કે, હે શ્યામ સખા ! પીંગલા નામની વેશ્યાએ પરપુરૂષની આશા છોડીને કૃષ્ણની આશા કરી. અને અમને તો કૃષ્ણનીજ આશા છે, તો કૃષ્ણની આશાને કોની આશા પર છોડીએ ? કૃષ્ણમાં અમારી આશા અન્ત વગરની છે. તેથી તે છૂટી શકતી નથી. પ્રેમદેવ શ્રીવલ્લભનો પ્રેમ મહિમા જેમ અંત વગરનો અસિમ છે તેથી વિયોગ સમયે પ્રેમીજનોને આ આશા નિરાશ થવા દેતી નથી. “કંઇ લાખો નિરાશામાં અમર આશા છુપાઇ છે.”
        વિશુદ્ધ પ્રેમી આ જગતમાં બહુ દુર્લભ છે. તે તો આપશ્રીએ જ “પુષ્ટિ પ્રવાહ મર્યાદા” ગ્રંથમાં જણાવ્યું છે-“શુદ્ધા પ્રેમ્ણાતિ દુર્લભા” શુદ્ધ પ્રેમને પ્રાપ્ત કરવો અતિ દુર્લભ છે. “દુર્લભ” શબ્દનો અર્થ આ પ્રેમ પ્રાપ્ત થતોજ નથી, એવો થતો નથી. પરંતુ નિરંતર વિરહની વ્યથામાં જે ડૂબેલો રહે છે તેજ મેળવી શકે છે. અને વિરહનું દુઃખ સહન કરનારા કરોડોમાં કોઇક વિરલ જ હોય છે. વિરહમાં એક પ્રિયતમના સ્વરૂપ સિવાય અન્ય સર્વનો ત્યાગ કરવાનો હોય છે. આવો ત્યાગ કરનારા કોટિમાં કોઇ એક જ હોય છે. તેથી કહ્યું છે કે-
 
રસિક યૂથ દેખિયત નહિ સિંહ ટોલ નહિ હોય
વિરહવેલ જહાં તહાં નહિ ઘટ ઘટ પ્રેમ ન જોય.
 
જેમ સિંહના ટોળાં હોતાં નથી. તેમ રસિક કે જેનામાં કેવળ તન્સુખી પ્રેમ રહેલો છે તેવાના ટોળાં નથી. આવી રસિકતા વિરહ અગ્નિના સેવનથી જ પ્રાપ્ત થાય છે. તેથી આવા વિરહીના પણ ટોળાં હોતા નથી. અને વિરહાનુભવ વિના વિશુદ્ધ પ્રેમ પ્રાપ્ત થતો નથી. તેથી આવો પ્રેમ જે વિરહનું દુઃખ સહન કરી શકતા નથી, તેમનામાં હોતો નથી. આ દિવ્ય વિશુદ્ધ પ્રેમ શ્રીવલ્લભાગ્નિની અતિ કૃપાથી જ પ્રાપ્ત થાય છે અને આપની કૃપા, આપના ચરણ કમલનો જ જેણે અનન્ય પતિવ્રતભાવી આશ્રય કર્યો છે. તેને પ્રાપ્ત થાય છે. આપ જ્યારે કૃપા કરે છે ત્યારે વિરહભાવનું દાન કરે છે. અને આ વિરહાનુભવથી જ વિશુદ્ધ પ્રેમ પ્રાપ્ત થાય છે. આપ જેને વિરહનું દાન કરે છે. તેની કેવી સ્થિતિ હોય છે તેનું નીચેના પદમાં શ્રીહરિરાય પ્રભુએ વર્ણન કરેલું છે.
 
શ્રીવલ્લભ વરકો મારગ બાંકો ।
તામે ચલે રસિક વિરહીજન, બિચમે કઠીન
પ્રેમકો નાકો ।।1।।
ક્ષણ ક્ષણ પ્રાણ અકૌર દેતહે. તોઉ નહિ
સંતોષ હિયાકો ।
“રસિકદાસ” શ્રીવલ્લભ વર, હે ફલરૂપ વિરહ
જીન જાકો ।।2।।
 
          ક્ષણ ક્ષણમાં પ્રાણની ન્યોછાવરી કરે છે છતાં સંતોષ થતો નથી. અથવા જેમ ધૃતની અગ્નિમાં અહૂતિ દેતાં અગ્નિ શાંત નથી થતો પરંતુ પ્રજવલીત બનતો જાય છે. તેમ વિરહી જનનો વિરહ પ્રજવલિત બનતો જાય છે આવા વિરહને સહન કરનારા દુર્લભ હોવાથી વિશુદ્ધ પ્રેમ સર્વને પ્રાપ્ત થતો નથી. વિર્જ્ઞપ્તિમાં શ્રીપ્રભુચરણે આજ્ઞા કરી છે કે : કસ્યાગ્રે કથયામ્યલિ, મનો દુઃખસ્ય સંતતિમ્ વ્રજાધીશ વિયોગાબ્ધિ મગ્ન કોડપિ ન દ્રશ્ય તે ।।1।। વ્રજાધીશના વિયોગ સમુદ્રમાં ડૂબેલો મને કોઇ દેખાતો નથી ખરેજ વિશુદ્ધ પ્રેમ શ્રીવલ્લભની કૃપાથી જ પ્રાપ્ત થાય છે. અને પરમપુરૂષાર્થ રૂપ વિરહ ભાવનું દાન પણ શ્રીવલ્લભ કૃપાથીજ પ્રાપ્ત થાય છે “શ્રીવલ્લભ શરણ થકી સહુ પડે સહેલું.”

 

 
copyright @ shrivallabhanugrah.com     Powered By: Kumbh Design Inc.