શ્રી હરિરાય મહાપ્રભુ પ્રણીત નવમ શિક્ષાપત્ર તાકો ભાવાર્થ
spacer
spacer

( શ્રી ગોપેશ્વરજી કૃત )

પ્રેષક – પ. ભ. પ્રાણજીવનદાસ પટેલ (ભાવનગરવાળા) મુ।. મથુરા
( અંક 9 થી ચાલુ )
શ્લોક 2 જો
 
ભુધનુઃ સ ધિત્તશરં કસ્તુરી ચિત્રકાંકિતમ્ ।
ઈંદિવર દલોદેર્ધ્ય વિશાલ નયન દ્ધયમ્ ।।2।।
 
ભાવાર્થ –આપશ્રી ગોપેશ્વરજી દુસરે શ્લોકકો ભાવાર્થ નીરૂપણ કરત હે, તહાં આપ કહત હે જો શ્રી પ્રભુજી કેસે હે ? જીનકી દોઉ જો ભ્રકુટીહે. સો માનો ધનુષ્ય ચઢાયે હોય તથા કસ્તુરી તિલક હે. તથા કપોલનપે કમલપત્ર કિયે હે અરૂ ધનુષ્ય બાન લેકેં હમારે મન માતંગ ઉપર કબ છોડેગેં ? યા મન માતંગ ઉન્મતકો કબ મારેંગે ? અરૂ કમલકી પાંખુરી વત બડે વિશાલ સૂઢાર નેત્ર ક્રરિ હમારે મનકો તાપ કબ હરેંગે ?
 
આપશ્રી ગોપેશ્વરજી કહત હે. જો શ્રી પ્રભુજીકી ભ્રકુટી કેસી હે ? જો ધનુષ્ય રૂપ હે. શ્રી પ્રભુજી પરમ સુભટ હે, સૂર હે, સો કોટિ દલસું મીલકે તીનમેં ચોટ કરકેં મનકે મદકો હરિ લેત હે. સો સુભટ સૂરકોતો યહ સુભાવ હે. જો જબ રણ સંગ્રામમેં જોધ્ધાનકો સમુદાય નિકટ આયો દેખે તાહી સમે સુભટ શૂર ધનુષ્ય ચઢાવે . અરૂ તબહી બાણ સાંધે- સો વ્રજમેં કોટાન કોટિ વ્રજભક્તનકે યુથ- મહા રસરૂપ કામ કલા પ્રવીન સુભટ હે-યુદ્ધ કરમનેં તત્પર હે-અષ્ટ પ્રહર રતી સંગ્રામ કરનકોં ઉત્સાહીત અરૂ ઉન્મત્ત હસ્તીની રૂપ હે-સો સદા સર્વદા શ્રીપ્રભુજીકો સુભટ શૂર જાનીકેં. રતિરણ યુધ્ધ કરનકોં ઘેરત ફીરત હે. મંડલ બાંધકે કામકે શાસ્ત્ર અસ્ત્ર કવચ સાજે તત્પર રહત હે. શ્રીપ્રભુજી પરમ સૂભટ સૂર રતિકલામેં પ્રવીનહે. તાતેં ભ્રકુટીરૂપી ધનુષ્ય સર્વ કાલમે ચઢાયે રાખત હે. તામેં શ્યામ કસ્તુરી કે તિલકરૂપી સર ચત ચડાયે હે. તામેં નેત્રનકે કટાક્ષ રૂપી બાણ બંક અવલોકન હે સો જા સમેં વ્રજ ભક્ત શ્રી પ્રભુજી કે સન્મુખ હોય-મહા મદભરી કટાક્ષરૂપી બાણ શ્રી પ્રભુજીકે ઉપર છોડત હે તાહી સમે શ્રી પ્રભુજી ઉન વ્રજભક્તનકી મહા કટાક્ષરૂપી તીક્ષણ બાણકો સંભાલકે અપુની ભ્રકુટિ રૂપી ધનુષ્ય જો ચઢાયે હે, તામેં તીલક રૂપ શર સાંધહે. તામેં મહા તીક્ષણ અપુની કુટીલ કટાક્ષ રૂપી નેત્ર બાણકી ચોટ ચલાવતહે, જો કેસીહે કટાક્ષ, વ્રજ ભક્તનકે હદયકો, મનકોં, બુધ્ધીકોં, ચીત્તકોં, ચાતુર્યકોં-છેદકેં પાર નીકસ જાતહે. સો એક કટાક્ષ કરકેં ઘાયલકરી મૂર્છીત કરી ગીરાય દેતહે.ફેર સન્મુખ આયવેકો સામર્થ્ય રહત નાંહિ-એસે જો વ્રજભક્ત સન્મુખ હોતહે તિન તિન ભક્તનકોં ઘાયલ કરી દેતહે. જેસે રણસંગ્રામમેં સુભટ સૂરમાકે સામને જો જો યુધ્ધ કરનેકોં આવત હે. તિન તિન જોધ્ધાનકોં માર ગીરાય દેતહે, ઉનકે બાણ-બચાય લેતહે, તેસેહી શ્રી પ્રભુજીનકે સન્મુખ જો જો ભક્ત આવતહે- તિનકોં કટાક્ષરૂપી બાણ ચઢાંયકેં મારત હે, અરૂ ઘાયલ કરિ દેતહે.
 
અરૂં કોઈ સમે સુભટસૂર સમસ્ત વ્રજભક્ત અપુને કામ કટાક્ષ, બાણ, કવચ, સાજ સબ એકત્ર હોય-પ્રભુજીકોં ઘેર લેતહેં, અપાર કટાક્ષ બાણકી વૃષ્ટિ શ્રી પ્રભુજીકે ઉપર કરતહે. તાસમેં શ્રી પ્રભુજી અપની નેત્રકી કટાક્ષ અત્યંત ચપલ કરિકેં-સકલ વ્રજભક્તનકે ઉપર ચલાવતહે, સો સકલ ભક્તનકોં ઘાયલકરી ડારતહે, સબનકોં પરાજ્ય કરતહે. જેસે યુધ્ધમેં પરસ્પર એકત્ર હોય વા સુભટ સૂરમાકો ઘેર લેતહે-તબ વહ સુભટ સૂરમા અપુને બાનનકી વર્ષા કરી સબનકોં જીતલેત હે, દલ ભગાય દેતહે, લક્ષાવધીકોં ઘાયલ કરી ડારત હે, પન્તુ આપ પરાજીત હોત નાંહિ, એસેં શ્રી પ્રભુજી સમસ્ત ભક્તનકોં ઘાયલ કરી પરાજ્ય કરત હે. તાહી સમે સમસ્ત ભકતનકો પરાજ્ય કિયે જાનીકેં શ્રીસ્વામિનીજી આપ મહા સુભટ સૂરમાં રતીકલા પ્રવીન શ્રીપ્રભુજીકો જીતવેકોં પધારત હે. તાસમે ચાર્યો યૂથાધિપતિ અષ્ટ સખી સહીત પધારતહે સો શ્રીપ્રભુજી સન્મુખ આય-હાવ ભાવ કટાક્ષ બાણકી વર્ષા કરતહે. તાસમેં શ્રીપ્રભુજી સર્વસામર્થ્યવાન-કોટિ મન્મથરૂપ આપશ્રી સ્વામિનીજીસોં કટાક્ષ યુદ્ધ કરનકોં તત્પર હોયકેં – પરસ્પર નેત્રકી કટાક્ષ યુધ્ધ કરત હે. સો દોઉ સ્વરૂપ પરસ્પર નેત્રકી કટાક્ષ વૃષ્ટિ કરત હે. કોઈ હાર માનત નાંહિ પરસ્પર સમાનશીલ હોય પ્રશંસા કરત હે. દોઉ સુભટ પરમ ચતુર શિરોમણિ હે.
 
અથવા શ્રી પ્રભુજીકી ભૂકુટી કેલીહે-માનો દુજકે દોઉ ચંદ્રમાં ઉદય ભયે હે-અથવા મોહનીમંત્રરૂપી મંત્ર કે બીજ ઓકાંર હે, અથવા માનીનીકે માન હરન હાર હે અથવા કામદેવકે પંચ બાણાત્મક ભ્રકુટી હે, અથવા નેત્રરૂપી કમલ યુગલ હે તીનકે મકરંદ રસપાન કરકોં ભ્રમરનકે બચ્ચાંનકે સમુદાય આય બેઠે હે. અથવા શ્રી મુખરૂપી ચંદ્રમાકો અમૃતરૂપી રસપાન કરનકોં અહીં જો સર્પ, તિનકે બચ્ચાંનકો સમુદાય દોઉ ઓરતેં આયે હે – સો અમૃત રસપાન કરી મત્તા ભયે હે, સો જાય સકત નાંહિ. સ્થિર હોય બેઠ રહે હે અથવા વ્રજ ભક્તનને અપુનો ભાવાત્મક સ્વરૂપ શ્રી મુખકી-તથા નેત્ર કમલકી શોભા સૌંદર્યતા અવલોકન કરનાર્થ ભૃકુટી હે. સો દોઉ સ્વામીનીજીકો ભાવાત્મક સ્વરૂપ હે. સો શ્રી પ્રભુજીકે શ્રીમુખ કમલકી સૌંદર્યતા અવલોકન કરનકે અર્થ ભૃકુટી હોય હોય કેં સ્થીત હે. તાતેં શ્રી પ્રભુજીકી ભુકુટી વીષે અનેક ભાવ હે સો કહાં તાંઈ લીખે
 
 - પ્રસંગ 2 જો -
 
અબ શ્રી પ્રભુજીને કસ્તુરીકો તીલક કીયો હે તાકો ભાવ દૂસરે શીક્ષાપત્રમેં કિસે હે, તાતેં યહાં સુક્ષમ રીતીસોં ભાવ વર્ણન કરત હે. સો શ્યામ વર્ણ તો શ્રી યમુનાજીકો હે, સો શ્રી યમુનાજીકે ભાવ વરણરૂપીતીલક કીયો હે. યાતેં શ્રી પ્રભુજી શ્રીયમુનાજીકું અષ્ટવિધ ઐશ્વર્ય દીયો હે. શ્રી યમુનાજી ભક્ત પર કૃપા કરે તાકો અષ્ટવિધ ઐશ્વર્ય દાન કરે. જબ અષ્ટવિધ ઐશ્વર્યકો દાન શ્રી યમુનાજી કરે તબ ભક્તનકો શ્રી પૂર્ણ પુરૂષોત્તમકે સંગ રતિરમણ કરિવેકો સામર્થ્ય હોય. તાતેં સકલ વ્રજભક્તનને શ્રીયમુનાજીકો આશ્રય કીયો હે. જહાં તાંઈ શ્રી યમુનાજીકો આશ્રય નહીં કરે તબ તાંઈ શ્રી યમુનાજીઅષ્ટવિધ ઐશ્વર્યકો દાન હું નાંહિ કરે.
 
સો અષ્ટ વિધ ઐશ્વર્યકો સ્વરૂપ યા પ્રકાર હે. (1) સાક્ષાત્ સેવોપયોગી દેહ. (2) રસાત્મક ધામકી લીલા અવલોકન. (3) તદરસાનુભવ. (4) સર્વાત્મકભાવ. (5) ભગવદ્ વશીકરણત્વ. (6) ભગવદ પ્રિયત્વ ત્થા પ્રભુનકી પ્રતિક્ષણ પ્રગટ હોતી ગૂઢ રસાનુભવકી ઈચ્છાકું સમજ સકે તેસી સર્વજ્ઞતા. (7) અન્ય ભક્તકોં ભક્તિકો દાન કર સકે તેસો સામર્થ્ય. (8) ભગવાનકી રમણ ઈચ્છાકું પોષણ કર સકે તેસો સામર્થ્ય. યા વિધ અષ્ટવિધ ઐશ્વર્યકો દાન શ્રી યમુનાજી કરે હે. તેસેહી શ્રીવલ્લભ પ્રભુકે વામચરણ કમલગત અષ્ટ દલકે ચીન્તમસુભી કરૂણાનીધી શ્રીવલ્લભ અપને આશ્રીત જનકોં અષ્ટવિધ ઐશ્વર્યકો દાન કરેહે. કારણજો શ્રીમત પ્રભુચરણને શ્રી સર્વોત્તમજીમેં આજ્ઞા કરીહે જો “કૃષ્ણાધરામૃતાસ્વાદસિદ્ધીરત્ર ન શંસયઃ” કૃષ્ણાધરામૃતમેં સકલસિદ્ધીકો સમાવેશહે.
 
અથવા જહાંતાંઈ શ્રીયમુનાજીકો આશ્રય સંબંધ હોય નહીં તહાં તાઈ તનુ નવત્વકી પ્રાપ્તી હોય નહિં. સો તનુનવત્વ કહા સમજનો, કે જો પંચ ભુતાત્મક, પ્રાકૃત અધ્યાસ વારો દેહ હે, સો પંચભુતાત્મક દેહ સોં શ્રી પૂર્ણ પુરૂષોત્તમકો સંબંધ હોય નહિં. જબ અલૌકિક આધિદૈવીક દેહ હોય તબ પુરૂષો-તમ સંબંધ હોય. સો આધિદૈવીક દેહ તો શ્રીયમુનાજીકી કૃપા વિના હોય નહિં. અથવા શ્રી યમુનાજીકો આશ્રય કીયે વીના સમાનશીલ નીર્દોષ દ્રષ્ટી ભાવ હોય નહિં. જબ શ્રી યમુનાજી કૃપા કરીકેં ભગવત્ ધર્માત્મક સમદ્રષ્ટી નીર્દોષ નીર્વીકાર ભાવકો દાન કરે, દૈન્યતા દેહે, તબ શ્રી પ્રભુજીકી રસાત્મક લીલામેં વીનીયોગ હોય, સો કાહેતેં જો જબ તાંઈ નીર્દોષ ભાવ હોય નહિં. તહાં તાંઈ ભગવદ લીલામેં દોષ બુદ્ધી ઉપજે. અરૂ જબ તાંઈ નીર્વીકાર ભાવ ન હોય તબ તાંઈ ભગવદ લીલામેં સકામ ભાવના હોય. અરૂ જબ તાંઈ ભગવદ લીલામેં લીલાસંબંધી ભક્તનકે ઉપર ઈર્ષા હોય-તબ તાંઈ પ્રભુ અંગીકાર ન કરે. તાતેં યે તીન્યો મહા બાધક હે, સો શ્રી યમુનાજીકો આશ્રય કરે, તબ શ્રી યમુનાજી તીન્યો ભાવકો દાન કરે ઓર શ્રી પ્રભુજીકી લીલાકે વિષે અંગીકાર કરાયકેં સ્વરૂપાનંદકો અનુભવ કરાવે. એસે અનેક અલૌકિક ગુણનકે દાતા શ્રી યમુનાજી હે. તાતેં શ્રી પ્રભુજી ભક્તન પર અનુગ્રહ કરણાર્થ કસ્તુરીકો તીલક ધારણ કિયેગે. શ્રીયમુનાજીકે અંગ વર્ણાત્મક (શ્યામવર્ણાત્મક) સ્વરૂપ ભાવતેં ધારણ કીયે હે. ઓર શ્રી પ્રભુજીતો સર્વકાલ મેં પરમ આનંદ રસાત્મક લીલા કરીકેં સકલ ભક્ત સમાજમેં પરસ્પર સદા વિહાર કરત હે, તહાં સબનમેં ઈર્ષાદિક, અભીમાનાદિકો દોષ કાહુમેં પ્રગટ હોય નહીં હે યાતેં યહ પ્રતાપ શ્રી યમુનાજીકો હે.

સો અપુને અપુને ઘરતેં વૃજભક્ત શ્રી પ્રભુજીકી સન્મુખ પધારત હે. તા સમે વિરહાતુર હાય પધારતહે સો આવતહી શ્રી ઠાકુરજીકો શ્રીમુખ અવલોકનમેં પ્રથમહી ભાલકે વિષે દ્રષ્ટિ જાત હે. સો શ્રી પ્રભુજીનકે ભાલમેં સ્યામ કસ્તુરીકો બિંદા, તિલક ધારણ કિયે હે. સો શ્રી યમુનાજી-ભાવાત્મક કસ્તુરી તીલકકો દર્શન હોત માત્રહી ભક્તનકે હદયમેં નીર્દોષ, નીર્વીકાર, સમદ્રષ્ટી દૈન્યભાવ પ્રાપ્ત હોત હે. તાતેં કબહું દોષ બુદ્ધી હોત નાંહિ અરૂ ઈર્ષાહુ હોત નાહી. પાછે નીર્વીધ્નતાસોં શ્રી પ્રભુજીકી રસ લીલાકો અનુભવ કરત હે. તાતેં શ્રી પ્રભુજી કસ્તુરી તીલક ધારણ કરત હે. અથવા કોઈ સમે કેસરકો તિલક હું ધારણ કરત હે. અરૂ કબહુક ગોરોચન ધારણ કરે હે સો શ્રી ચંદ્રવલીજીકે ભાવતેં ધારણ કરત હે. અરૂ કબહુક કુમ કુમ તિલક શ્રી કુમારિકાજીકે ભાવતેં ધારણ કરત હે. અરૂ કસ્તુરીમેં હું અરૂણતા હે સો અનુરાગ હે. અરૂ કેસરમેં હું અરૂણતા હે સો અનુરાગ યુક્ત હે અરૂ કુમકુમમેં તો સમસ્ત ભક્તનકો અનુરાગ હે. અરૂ જડાઉ તીલક ધારણ કરત હે તામેં સુવર્ણ તો શ્રી સ્વામિનીજીકે અંગ વરણાત્મક હે, અરૂ મધ્યમેં લાલ નગીના હે સો સમસ્ત ભક્તનકો અનુરાગ હે. રસ ભર્યો હે. યાં ભાંતી નશ્રી પ્રભુજી તીલક ધારણ કરી પરમ શોભાકો પાવત હે. અથવા તિલક કે બીચમેં દોય રેખા હે-સો તો દોઉ સ્વામિની ભાવાત્મક હે, અરૂ મેડ હે સો કુમારિકાકે ભાવાત્મક ઓર મધ્ય બેંદા શ્રી યમનુજીકે ભાવાત્મક હે. સો એસે અનેક ભાવ શ્રી પ્રભુજીકે તિલકમેં હે.

 
copyright @ shrivallabhanugrah.com     Powered By: Kumbh Design Inc.